Lĩnh vực

QUI TRÌNH CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH - MÔ PHỎNG (CT- SIMULATOR= CT-SIM) TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA HỢP LỰC THANH HÓA

17:24 | 04/05/2018

1. Bác sĩ khám bệnh, hội chẩn chỉ định điều trị tia xạ

2. Chụp CT mô phỏng

3. Lập kế hoạch điều trị

4. Kiểm chuẩn kế hoạch

5. Điều trị bệnh nhân trên máy gia tốc.

6. Theo dõi bệnh nhân trong và sau điều trị.

Sơ đồ chụp cắt lớp vi tính mô phỏng

 
 
 

II. Chụp cắt lớp vi tính - Mô phỏng( CT- Simulator):

- Là bước thứ 2 của quy trình xạ trị ung thư vùng đầu-cổ, đây là bước rất quan trọng giúp lập kế hoạch, tính liều và điều trị chính xác.

- Chụp cắt lớp vi tính - Mô phỏng là chụp cắt lớp phần cơ thể bệnh nhân sẽ được xạ trị, về nguyên lý giống như khi chụp cắt lớp vi tính chẩn đoán. Tuy nhiên, bệnh nhân được mô phỏng ở tư thế giống hệt với tư thế điều trị xạ trị: Nằm trên bàn phẳng, sử dụng các dụng cụ cố định thích hợp và hệ thống laser định vị.

- Mục đích của chụp CT mô phỏng là cung cấp dữ liệu hình ảnh ba chiều của phần cơ thể bệnh nhân được điều trị cho việc lập kế hoạch điều trị. Trong quá trình chụp CT mô phỏng cho xạ trị ung thư việc cố định bệnh nhân để giúp điều trị chính xác rất quan trọng. Bệnh nhân ung thư  thường được cố định bằng gối (head rest) và mặt nạ nhiệt (thermoplastic mask). Mặt nạ và gối sẽ được sử dụng để cố định bệnh nhân, đảm bảo tư thế của bệnh nhân trùng lặp ở mỗi lần điều trị trong toàn bộ quá trình xạ trị sau này.

- Thời gian chụp CT mô phỏng thường kéo dài hơn chụp CT chẩn đoán. Thông thường, toàn bộ quá trình chụp CT mô phỏng diễn ra trong vòng 30 phút.

III. Phương tiện.

1. Máy chụp cắt lớp vi tính đa dẫy.

2. Hệ thống định vị Laser 3D.

3. Phòng nấu chì.

4. Phương tiện đắp mặt nạ.

VI. Nhân lực.

- 01 Bác sỹ.

- 02 Kỹ thuật viên hình ảnh.

V. Chuẩn bị bệnh nhân trước khi đến chụp CT mô phỏng:

1. Bệnh nhân nữ nên cắt tóc ngắn trước khi đến chụp CT mô phỏng vùng đầu-cổ để thuận lợi cho quá trình làm mặt nạ cố định.

2. Nhân viên y tế sẽ hướng dẫn bệnh nhân nhịn ăn 4 giờ trước khi chụp CT mô phỏng có tiêm thuốc cản quang.

3. Bệnh nhân cần thông báo cho nhân viên y tế nếu có tiền sử dị ứng thuốc cản quang hoặc bị suy thận, tiểu đường.

4. Bệnh nhân nữ cần báo cho nhân viên y tế nếu đang mang thai.

VI. Quy trình chụp CT mô phỏng cho xạ trị ung thư được tiến hành theo các bước sau:

1. Nhân viên phòng CT mô phỏng kiểm tra: Thông tin bệnh nhân, tư thế mô phỏng, loại dụng cụ cố định sử dụng.

2. Bệnh nhân được giải thích về quy trình làm mặt nạ và quy trình chụp CT mô phỏng.

3. Bệnh nhân được chụp ảnh để đưa vào phần mềm quản lý bệnh nhân và dán vào phiếu điều trị.

4. Đặt đường truyền tĩnh mạch cho bệnh nhân để tiêm thuốc cản quang khi có chỉ định.

5. Thông thường sẽ có 2 nhân viên đặt bệnh nhân lên bàn CT, sử dụng gối cố định thích hợp, chỉnh tư thế bệnh nhân thẳng trục theo hướng đầu – chân căn cứ vào hệ thống laser định vị. Bệnh nhân nên nhắm mắt để tránh ảnh hưởng của tia laser đến thị lực.

6. Tiến hành làm mặt nạ cố định đầu-cổ cho bệnh nhân. Mặt nạ nhiệt được ngâm vào nước nóng để làm mềm. Khi đặt mặt nạ lên mặt bệnh nhân sẽ có cảm giác ướt và nóng. Trong quá trình làm mặt nạ bệnh nhân cần nằm yên và thực hiện theo các yêu cầu của nhân viên y tế như ngửa cổ, nâng cằm, cắn dụng cụ đè lưỡi. Nếu

có gì khó chịu, bệnh nhân có thể giơ tay báo hiệu cho nhân viên y tế.

7. Đợi khoảng 15 phút để mặt nạ nguội, nhân viên sẽ đánh dấu tâm ban đầu trên mặt nạ bằng băng dính chì. Tâm ban đầu này sẽ được sử dụng khi lập kế hoạch và điều trị sau này.

8. Tên bệnh nhân sẽ được ghi lên mặt nạ để tránh nhầm lẫn với bệnh nhân khác. Bệnh nhân sẽ sử dụng mặt nạ này để cố định trong cả quá trình xạ trị sau này.

9. Nhân viên y tế chụp ảnh tư thế mô phỏng của bệnh nhân để dán vào phiếu điều trị.

10. Bệnh nhân được chụp CT vùng đầu - cổ trong khi sử dụng mặt nạ và gối cố định. Bệnh nhân cần nằm yên trong quá trình chụp CT. Nếu có tiêm thuốc cản quang bệnh nhân sẽ có cảm giác nóng bừng toàn thân sau khi tiêm.

11. Nhân viên y tế kiểm tra hình ảnh CT và các điểm chì của bệnh nhân, sau đó chuyển hình ảnh CT sang hệ thống lập kế hoạch điều trị.

12. Tháo mặt nạ cố định, đưa bệnh nhân xuống và kiểm tra tình trạng bệnh nhân sau tiêm thuốc cản quang. Dặn bệnh nhân nghỉ ngơi và theo dõi trong 30 phút, nếu có bất thường (dị ứng nổi ban, mệt, khó thở) cần thông báo ngay cho nhân viên y tế. Nếu tình trạng bệnh nhân ổn định thì cho về và tái khám theo lịch hẹn của

bác sỹ.

Thời gian từ sau khi chụp CT mô phỏng cho đến khi bắt đầu điều trị mất khoảng 1 – 2 tuần.

 
 
 
 

Hình ảnh bệnh nhân ung thư vòm được cố định vùng đầu cổ vai bằng mặt nạ nhiệt khi chụp CT mô phỏng xạ trị tại Khoa Xạ trị - Xạ phẫu, Bệnh viện Đa khoa Hợp Lực Thanh Hóa.

VII. Vị trí chụp và số lần chụp.

- Thường chụp mô phỏng khối U nguyên phát.

- Chụp dự phòng điều trị U thứ phát(Theo chỉ định của Bác sỹ lâm sàng).

- Chụp đánh giá lại theo tiển triển điều trị.

- Chụp lại khi thay đổi trong lượng cơ thể bệnh nhân hoặc mất dấu.

 

Hiện nay, tại trung tâm ung bướu - Xạ trị - Xạ phẫu Bệnh viện Đa khoa Hợp Lực Thanh Hóa, bệnh nhân ung thư vùng đầu-cổ được chụp CT mô phỏng xạ trị trên hệ thống máy MSCT mô phỏng chuyên dụng lòng rộng, bàn phẳng, 16 lát cắt Bright Speed Series hãng GE( Mỹ), sử dụng các dụng cụ cố định hệ thống định vị Laser 3D của hãng ELEKTA (Anh quốc), đảm bảo sự chính xác trong mô phỏng, lập kế hoạch, tính liều và điều trị bệnh nhân.

 
 

Hình ảnh bệnh nhân được chụp CT mô phỏng xạ trị trên máy CT chuyên dụng 16 dẫy GE Mỹ và hệ thống định vị Laser 3D của hãng ELEKTA (Anh quốc).

VIII: Chỉ định và chống chỉ định chụp cắt lớp vi tính mô phỏng.

1. Chỉ định chụp cắt lớp vi tính mô phỏng.
1.1. Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng sọ não.

- Khối U nội sọ: U não ác tính nguyên phát, thứ phát, U màng não và u 12 đôi dây thần kinh sọ não, U não trên lều, dưới lều...

- U màng não thất, U dưới màng não thất.

1.2. Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng vùng nền sọ và hố sau.

- Bệnh lý vùng hốc mắt. U hậu nhãn cầu, U dây thần kinh thị....

- Bệnh lý vùng quanh yên. U tuyến yên, U sọ hầu, u màng não, U nhầy màng nhện...

- Bệnh lý vùng góc cầu tiểu não, thân não, bán cầu tiểu não và xương đá.

+ U dầy thần kinh VIII, U màng não, U hố sau, U màng nhện...

+ U cuộn cảnh, Ụ chẩm.

1.3. Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng sọ não vùng đầu mặt cổ. Ung thư vùng đầu-cổ là một nhóm bao gồm nhiều loại ung thư:

- Ung thư vòm, ung thư hạ họng, ung thư khoang miệng, ung thư thanh quản…

- Ung thư sàng hàm, ung thư xoang, hốc mũi…

- Ung thư xương hàm dưới.

- Ung thư tuyến nước bọt và tổ chức phần mềm vùng đầu mặt cổ…

- Ung thư tuyến giáp, cận giáp.

- U hạch Lymphoma vùng đầu mặt cổ…

1.4. Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng cột sống.

- U trong màng cứng: U tủy sống, U màng ống nội tủy.

- U trong ống sống ngoài tủy. U màng cứng nội tủy, U xơ thần kinh, U hạch thần kinh, U bao dây thần kinh.

- U ngoài ống sống: U xương nguyên phát thứ phát xương cột sống.

1.5. Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng lồng ngực.
- Các khối U thành ngực( Ung thư vú nguyên phát, thứ phát).
- U xương sườn nguyên phát, thứ phát.
- U màng phổi nguyên phát , thứ phát…
- U Phổi; U phế quản, tiểu phế quản, nhu mô nguyên phát, thứ phát…
- U trung thất(Tuyến ức, hạch, thực quản…).

1.6. Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng tầng trên ổ bụng( Ống tiêu hóa, gan, mật, tụy, lách, thận và các thành phần trong ổ bụng).

- Các khối U gan ác tính nguyên phát và thứ phát. HCC, FLC, Ung thư tế bào kuppfer, U tuyễn thoái hóa ác tính…

-Các khối U đường mật trong gan, Bướu Klaskin, U đường mật ngoài gan(Cholangioma), U túi mật….

- U tuyến thượng thận, U thận, U đường xuất, U tụy, U lách...

- U ống tiêu hóa ác tính( Dạ dày, ruột non, đại tràng…).

- Khối u trong ổ phúc mạc và sau phúc: u mạc treo, U quái.

- U hạch trong ổ bụng….

1.7. Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng tiểu khung.

* Tiểu khung nam:

- Ung thư bàng quang.
- Ung thư tiền liệt tuyến.
- Ung thư túi tinh.

- Ung thư bộ phận sinh dục nam: U tinh hoàn, mào tinh hoàn. U màng tinh hoàn.

- Ung thư trực tràng.
- Các khối Ung thư vùng tiểu khung khác. 

* Tiểu khung nữ.

- Ung thư bàng quang.

- Ung thư cơ tử cung, cổ tử cung, Ung thư nội mạc tử cung.

- Ung thư buồng trứng hai bên.
- Ung thư trực tràng
- Ung thư bộ phận sinh dục nữ: Ung thư âm đạo và tầng sinh môn.
- Các khối U vùng tiểu khung khác. 

1.8. Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng ung thư  Xương - Khớp. Gồm 8 loại:

- Sacôm (sarcoma) xương.

- Sacôm sụn.

- U tế bào khổng lồ ác tính.

- Sacôm ewing.

- Ung thư mạch máu.

- Ung thư tế bào liên kết xương.

- U nguyên sống.

- U men xương dài

1.9. Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng hệ thống ống tuyến, hạch bạch huyết và cơ quan tạo máu.

- U hạch lymphoma vùng góc hàm, cổ, trung thất, ổ bụng, bẹn ...
- U tuyến ác tính. Tuyến giáp, c ận giáp, tuyến ức, TLT...
- Đa U tủy xương(bệnh Kaler)

1.10. Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng ung thư phần mềm( da và tổ chức dưới da).

- Ung thư da.
- Ung thư tuyến bã.

1.11. Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng ung thư cơ vân, cơ trơn và tổ chức liên kết.

1.12.Chụp cắt lớp vi tính mô phỏng Ung thư hạch thần kinh, bao dây thần kinh và các dây thần kinh ngoại vi.

- Ung thư 12 đôi dây thần kinh sọ ngoại biên. U bao myelin, U xơ thần kinh...

- Ung thư hạch thần kinh.

- Ung thư các dây thần kinh ngoại biên.

1.13.Ung thư thứ phát. Dự phòng di căn như U phổi dự phòng di căn não.

1.14.Ung thư không rõ nguồn gốc.

1.15.Khối U cận ung thư.

1.16. Xạ phẫu: Sau phẫu thuật kết hợp xạ phẫu phần còn lại của khối U hoặc khối di căn.

1.17. Xạ tiền phẫu. Khối U lớn và rộng xạ trị nhằm giảm thể tích và khu trú lại.

1.18. Xạ giảm đau. U gây đau nhiều xạ trị nhằm giảm đau.

1.19. Xạ cầm máu. Khối u to đang chảy máu hoặc loại giàu mạch nguy cơ chảy máu trong khi phẫu thuật.

2. Chống chỉ định

1. Chống chỉ định chụp cắt lớp vi tinh mô phòng không tiêm thuốc cản quang

- Không có chống chỉ định tuyệt đối chụp CT.

- Bệnh nhân có thai, đặc biệt trong 3 tháng đầu của thai kỳ (vào thời kỳ này, các tế bào thai nhi chưa thanh thục, rất nhạy cảm với tia X, nếu tiếp xúc với tia X có thể làm xuất hiện các dị tật của thai nhi).

2. Chống chỉ định tiêm thuốc cản quang
2.1. Chống chỉ định tuyệt đối
- Mất nước nặng
- Dị ứng với Iode.

2.2. Chống chỉ định tương đối:

- Suy thận độ III, IV: Nếu cần phải tiêm thuốc, phải lên kế hoạch chạy thận nhân tạo ngay sau khi bơm thuốc cản quang.

- Suy gan, suy tim mất bù.

- Đa u tủy, đặc biệt bệnh nhân thiểu niệu. Nếu cần phải chụp thì cần truyền dịch cho bệnh nhân.

- Cơ địa dị ứng: Nếu cần chụp thì có thể cho bệnh nhân dùng Steroid 13, 5 và 1 giờ trước khi chụp, có thể dùng kháng histamine và chuẩn bị sẵn phương tiện hồi sức.

- Bệnh mạn tính: Cường giáp, đái tháo đường, hồng cầu hình liềm, hen suyễn.

IX. Kết luận.

Chụp cắt lớp vi tính - Mô phỏng( CT- Simulator) Là bước thứ 2 của quy trình xạ trị ung thư, đây là bước rất quan trọng giúp lập kế hoạch, tính liều và điều trị chính xác. Sử dụng các dụng cụ cố định thích hợp và hệ thống laser định vị chính xác để cung cấp dữ liệu hình ảnh ba chiều của phần cơ thể bệnh nhân được điều trị cho việc lập kế hoạch điều trị. Trong quá trình chụp CT mô phỏng cho xạ trị ung thư việc cố định bệnh nhân để giúp điều trị chính xác rất quan trọng. Mặt nạ nhiệt và gối sẽ được sử dụng để cố định bệnh nhân, đảm bảo tư thế của bệnh nhân trùng lặp ở mỗi lần điều trị trong toàn bộ quá trình xạ trị sau này.

X. T ài liệu tham khảo

1.     Chụp cắt lớp vi tính(Khoa chẩn đoán hình ảnh - Bệnh viện Bạch mai- 2002)

2.     X- quang cắt lớp vi tính điện toán (GS CLARISSE, - Đại học LILLE- PHÁP- 1994).

3.     Differential Diagnosis in Computed Tomography: F.A.BURGENER & M. KORMANO. Phần lan- 1996.

 Quay lại       In trang

VIDEO CLIP
  • HỢP LỰC NIỀM TIN
  • KHÁM BHYT NGÀY NGHỈ, NGÀY LỄ
  • Bệnh Viện Đa Khoa Hợp Lực Thanh Hóa
  • BVĐK Hợp Lực đầu tư trang thiết bị hiện đại, nâng cao chất ...
  • Giới thiệu- Bệnh viện Hợp Lực,Thanh Hoá
Thông tin tiện ích
ĐÁNH GIÁ - NHẬN XÉT CỦA BẠN

Bạn thấy dịch vụ bệnh viện như thế nào

Bạn thấy dịch vụ bệnh viện như thế nào